J5WPCMG. SES OLAYLARI Sözcüklerin ve sözcüklere getirilen bazı eklerin zamana ve kullanıldığı yere bağlı olarak sürekli değişiklik göstermesi ve bir takım gelişmelerin olması dildeki canlılığın bir göstergesidir. Dil hiçbir zaman durağan olmamıştır. Konuşuldukça ve nesilden nesile aktarıldıkça, birtakım teknolojik gelişmelerin de etkisiyle sürekli dinamik ve değişken bir yapıya sahip olmuştur. Dilin söz varlığını oluşturan kelimelerdeki sesler, heceleri ve kelimeleri oluştururken tarihî süreç içerisinde düşerler, yer değiştirirler, türerler, başka seslere benzerler. İşte bütün bunlar, ses bilgisi başlığı altında incelenir. Ses olaylarının sebebini, dildeki en az emek yasasına bağlamak mümkündür. Dilde ses olayları, çeşitli sebeplerden kaynaklanır. Ses olaylarının sebepleri a Dilin ses özellikleri Türkçede kelime sonunda b, c, d, g sesleri olmadığı için Arapça kitâb kelimesi Türkçeye kitap şeklinde geçmiştir. Uzun ünlü olmadığı için de â ünlüsü kısalarak normal a’ya dönüşmüştür. b Başka seslerin etkisi Bazı sesler, yanlarındaki diğer seslere etki ederek onları kendilerine benzetirler, değiştirirler. Örnek “penbe” kelimesindeki “b” sesi, yanındaki “n”ye etki ederek onu, kendisi gibi dudak ünsüzü olan “m” yapmıştır. Böylece kelime, “pembe” şekline dönüşmüştür. Örnek Yaşıl kelimesinin yeşil’e dönüşmesinin sebebi, y ve ş seslerinin inceltici etkisidir. c Vurgu Türkçede orta hece vurgusu genellikle zayıf olduğu için bu hecedeki ünlüler bazen daralır bazen de düşer. Örnek Devirilmek>devrilmek, oyunama> oynama, yanılış > yanlış vb. gibi. d Zayıf sesler ğ, h, ı, l, n, r, y, z sesleri zayıf sesler olduğu için bazı ses olaylarına sebep olurlar. Örnek ağabey > âbi, postahane > postane, pek iyi > peki, bir daha> bi daha, soğan> soan, uğur> uur, ınanmak > inanmak. e Söyleyiş güçlüğü ve kakofoni Bazı seslerin yan yana gelmesi söyleyiş güçlüğüne veya kakofoniye sebep olur. Bu durumda bazı ses olayları olur. Örnek büyükcek > büyücek, küçükçük > küçücük, ufakcık > ufacık. Ses olaylarını ünlülerle ilgili ses olayları ve ünsüzlerle ilgili ses olayları olmak üzere iki başlık altında incelenir A. ÜNLÜLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI * Büyük ünlü uyumu* Küçük ünlü uyumu B. ÜNSÜZLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI * Ünsüz Benzeşmesi * Ünsüz Yumuşaması Değişimi * Ünlü Düşmesi * Ünsüz Düşmesi * Ses Türemesi * Ses Daralması * Ulama * Kaynaştırma Harfleri Koruyucu Ünsüzler Dilimizdeki Ses Olayları Ses Bilgisi Kuralları Dilimizdeki Ses Olayları Ses Bilgisi KurallarıSes Olaylarının NedenleriSes Olaylarının Sebepleri Nelerdir?Diğer Ses Olayları Kuralları 1- Bugün, Türkçe kelimelerimizde uzun sesli yoktur. Seslilerimiz, kelimelerde aynı veya orta uzunluktadırlar. Sonradan Türkçeleşmiş kelimeler katip,tesir, tevil, askeri, iktisadi… bu kurala uymaz. Bazı kişilerin yapısı gibi gelişi güzel yabancı veya Türkçe kelimeleri yersiz olarak uzatmak veya kısaltmak doğru değildir. Hâtıra doğrusu hatıra, hulâsa doğrusu- hulâsa şakaa doğrusu-şaka, tesir doğrusu teesir dir. Türkçe kelimelerdeki bazı sesliler, konuşmada isteği veya duyguyu ifade etmek için uzun söyleyebilirler. Yazıık, Yook, olmadıı, Uzuuun, konuştuun, kardeşiiim, güzeel gibi. 2- Türkçe kelimelerde O ve O seslileri, sadece ilk hecede bulunurlar. Koyun, oluk, bölük… gibi -yor eki bu kuralın dışındadır,-yor bir ek olarak kalmıştır. 3- Türkçe’de j sessizi yoktur. Jandarma, Jale, Japon gibi kelimeler Türkçe ve başka dillerden girmiş Türkçeleşmiş kelimelerdir. 4- Türkçe kelimelerde genel olarak f sessizi yoktur. Kelimelerimizdeki f’ lere yansımalardır of, öf, caf cuf, fısıltı, üflemek, fiskos rastlanır b b, p veya e ensizleri f ye çevrilmiş kelimelerde Öbke üvke, uvmak > ufalamak, yubka > yufka, hoşab > hoşaf, çirk-âb > çirkef, lokomotive > lokomotif. Bunlar dışındaki f Ii kelimeler yabana asıllıdırlar. 5- Türkçe kelimelerde genel olarak h sessizi yoktur. Bugün bazı kelimelerimizde gönden h sessizi eskiden kalın k sessizi idi. İstanbul ağzı k. lan sonradan h ye çevrilmiştir. Kanı > Hani, kangı > hangi, daki > dahi, kalun > hatun… gibi. Türkçe bazı ünlemlerde ve yansımalarda h sessizine rastlanır, hay, hey, hınkı, hışırtı, hırhır… gibi. 6- Tükçe kelimelerin başında c sessizi bulunmaz, ancak yansımalarda bulunur. Cızırtı, cırlak, civciv, cıvıldamak., gibi. 7- “ğ” sessizi, Türkçe kelimelerin başında hiç bulunmaz. 8- ı ve r sessizleri, Türkçe kelimelerin başında bulunmazlar, ancak pek az yansımalarda bulunurlar. Lıkır lıkır, lokur, lokur, lop, löpür, löpür, rap rap… gibi. 9- “m“ sessizi genel olarak, Türkçe kelimelerin başında bulunmaz, ancak bazı yansımalarda, mi soru edatında ve m’ li tekrarlarda bulunur, mışıl mışıl, mırıldanmak, melemek, miyavlamak,mama, kitap mitap, kapı, mapı… gibi. Azeri lehçesinde kelime başlarında “m” ye fazlaca rastlanır, men >ben, min > bin, mengiz> beniz, minmek> binmek… gibi. 10- “d” sessizine Türkçe kelimelerin başında ancak ne sorusunda, ne ile yapılmış birleşik kelimelerde ve birkaç yansımalarda rastlanır, niçin, nasıl, neerede, neden, neyse, nice, ninniler, nine, niye… gibi. 11- v sessizi genel olarak Türkçe kelimelerin başında bulunmaz. Ancak şu hallerde bulunabilir. a Yansımalarda vız, vızıltı, vızır, vızır, vınnr… gibi. b Doğu Lehçesinde b sessizinin Batı Lehçesinde ve ye çevrildiğini gördüğümüz kelimelerde barmak > varmak, birmek > virmek, bar > var… gibi vurmak kelimesinin aslı vurmaktır. Baştaki v sonradan türemiştir. Ses Olaylarının Nedenleri Ses Olaylarının Sebepleri Nelerdir? Türkçede meydana gelen ses olaylarının birtakım sebepleri vardır. Bu sebepler aşağıda sıralanmıştır a Dilin Ses Özellikleri Başka dillerden dilimize giren kelimelerde meydana gelen değişiklikler, Türkçenin ses özelliklerinin zorlayıcılığının sonucudur. Örneğin, Arapça “kalb” kelimesi Türkçede sonda yumuşak ünsüz bulunamayacağı için “kalp” şeklinde geçmiştir. b Başka Seslerin Etkisi “Yaşıl” kelimesinin “yeşil”e dönüşmesi de “y* ve sesinin inceltici etkisinden dolayıdır. Türkçede bazı sesler yanlarında bulunan sesleri etkileyerek onları değiştirirler veya kendine benzetirler. Mesela, “anbar” kelimesindeki “b” sesi, yanında bulunan “n” sesini kendisi gibi bir dudak ünsüzü olan “m”ye dönüştürmüş ve kelime “ambar” şekline dönüşmüştür. c Zayıf Sesler Örnekler ağabey > âbi “ğ, h, I, n, r, y, z” ünsüzleri ve “ı” ünlüsü dilimizin zayıf sesleridir. Bu zayıf sesler, yanlarında bulunan bazı seslerin çeşitli değişikliklere uğramalarına sebep olmaktadır. inan- > inan- pek iyi > peki postahane > postane ç Vurgu Örnekler gelme-yor > gelmiyor Türkçede orta hece vurgusu genellikle zayıf olduğu için bu hecede bulunan ünlüler bazen daralır bazen de düşer. nerg-de > nerde tasarı-la- > tasarla- d Söyleyiş Güçlüğü ve Kakafoni Türkçede bir kelimede bazı seslerin yan yana gelmesi hem söyleyiş güçlüğü meydana getirir hem de kulakta tırmalayıcı rahatsız edici bir etki uyandırır. Bu gibi durumlar ses olaylarına yol açar. Örnekler küçük-cük > küçücük ufak-çık > ufacık büyük-çek > büyücek Diğer Ses Olayları Kuralları 12- “z” sessizi, Türkçe kelimelerin başında ancak bazı yansımalarda bulunur. zıpzıp, zıplamak, zır zır, zınltı, zonklamak… gibi. 13- Türkçe’de kelime veya hece sonunda b c d g sessizi bulunmaz. 14- Aynı ses baskısı altında iki seslinin birbiriyle sıkı sıkıya birleşip bir tek ses vermesi olayına DİFTONG denir. Yabani asıllı kelimelerde görülür. ses olayları 15- Türkçe’de, kök şeklindeki kelimelerde sessizler ikizleşmesi yoktur. Eski Türkçede ikki, sekkiz, ottuz, bugünkü Türkçede de anne gibi kelimelerde ikizleşme görülür. Eski kelimelerin iki, sekiz, otuz olduğunu, ana kelimesinde İstanbul ağzında ane sonrada enne ye çevrildiği görülür. Dilimiz sessizler ikizleşmesinden hoşlanmaz. Yabancı kelimelerdeki ikizileşmeyi de bozar. hammam > hamam, hammal > hamal, kassap > kasap, niyyet > niyet, kerte > kere… gibi. 16- Türkçe kelimelerin veya hecelerin başında iki sessiz bulunmaz. Başında iki sessiz bulunan yabancı kelimeleri dilimiz, ya bu sessizlerin arasına bir sesli getirmek, ya da başa bir sesli eklemek suretiyle Türkçeleşti meye çalışır, groş islâvca > kuruş, kravat > kıravat, tren > tiren, stasyon > istasyon, statistik > istatistik… gibi. 17- Türkçe’de kelime veya hece sonunda ancak çift sessizler bulunabilir, iç ölç, ik ilk, kalk, ıp alp, Lt alt, nç güvenç, nk denk, ip sarp, ıs sarmak, at ust, şh hişt, pişt gibi. Dilimiz yabancı dilden giren kelimelerdeki çift sessizler bulunan sessizleri araya bir sesli gelmek suretiyle ayırmıştır. 18- Türkçede kelime veya hecenin sonunda hiçbir zaman üç sessiz yan yana bulunamaz. 19- Türkçe kelimelerin içinde, ikisi önceki biri sonraki hecenin malı olmak üzere üç sessiz yan yana bulunabilir. Korkmuş ürktü, sürçtü, sarsmak…. gibi. Dilimize başka dillerden giren yabancı asıllı kelimeler günlük hayatımızın bir parçası olmuş, dil onları benimsemiş, millet olarak kullanıyorsak o kelimeler Türkçeleşmiş sayılır. Bu tür kelimelere Türkçeleşmiş Türkçe kelimeler denir. Genel Ses Olayları Yazım Kuralları konumuzda kpss Türkçe’de sıkça yapılan yazım hataları, kısaltma, ikileme,tarih, sayılar, yön adları, unvan, lakap ve meslek adlarının yazımında dikkat edilmesi gereken noktaları inceleyeceğiz. Önceki konumuzda Yazım Kurallarını incelemiştik. Sıradaki konumuz ise Ses Olayları Yazım Kuralları Olayları Yazım Kurallarıa Ünsüz yumuşaması özel isimler dışında yazıya → yanlış Kitabı→ doğruİpeğ’i → yanlış İpek’i → doğrub Sert ünsüzlerin benzeşmesi yazıya yanlış araçta→ doğru1925’de → yanlış 1925’te → doğruc Türkçede “b” sessiz harfinden önce gelen “n” ünsüzü “m” harfine yanlış çarşamba→ doğrud Ünlü düşmesi olduğunda bu yazıda yanlış burnun→ doğrusabır et→ yanlış sabret→ doğrue “yor” eki yoksa yapılan daralma yazım yanlışı → yanlış yaşayan→ doğruf Söyleyişte bazı kelimelerde yer değiştirme olabilir. Fakat buna yazımda yer → yanlış yalnız→ doğrukiprik→ yanlış kirpik→ doğruKesme İşaretinin KullanımıÖzel isimlere gelen çekim eklerinin ayrımında → doğru Türkün → yanlışİstanbul’a → doğru İstanbul’lu → yanlışÖzel bir isme yapım eki gelirse bu ekten sonra hangi ek gelirse gelsin kesme işareti kullanılmadan → yanlış İzmirliler → doğruKurum, kuruluş, dönem, dönem, çağ, devir adlarına getirilen ekler kesme işareti ile Eğitim Bakanlığı’na → yanlış Milli Eğitim Bakanlığına→ doğru Lale Devri’nde → yanlışLale Devrinde → doğruSayıların YazımıSayılar yazı olarak yazıldığında ayrı olarak beş, elli dokuz, otuz dört, seksen sekiz gibi….2’şer → yanlış ikişer → doğru1425 → yanlış doğruTarihlerin YazımıGün ve ay adları sayı ile yazılacaksa büyük Mayıs → doğruHaftaya salı → doğru2013 Nisan ayı → doğruİkilemelerin Yazımıİkilemeler ayrı yazılır ve ikileme arasına hiçbir noktalama işareti dürüstyan yanael eleYön Adlarının YazımıYön isimleri özel isim öncesi büyük, özel isim sonrası küçük harfle yazılır. Ara yönlerde aynı kurala Afrika,Ülkenin batısındaGüneş, dünya ve ay isimleri terim olarak veriliyorsa büyük, mecaz veya günlük dil ile veriliyorsa küçük kısaltması dışındaki büyük harfli kısaltmalarda harflerin arasına nokta → yanlış TBMM’ye → doğruMEB’nin → yanlış MEB’ in → doğruUnvan, Lakap, Meslek Adlarının YazımıÖzel bir isimle kullanıldıklarında büyük harfle başlar. Saygı bildiren sözcüklerde aynı Hanım Uzun Hasan Doktor Murat BeyNasreddin Hoca Nene Hatun Sarı SelimYer Adlarının YazımıKıta, bölge, ülke, il, ilçe, köy, mahalle, sokak, cadde isimleri daima büyük harfle Avrupa, İstanbul, Ankara, Türkiye, İnönü Caddesi, Karanfil Sokak, Kızılay, Şişli, Ödemiş, Akdeniz Bölgesi …Kpss genel yetenek Türkçe dersi Ses Olayları Yazım Kuralları konusunu işledik. Bir sonraki genel yetenek türkçe dersimizde Noktalama İşaretleri konusunu inceleyeceğiz. Oluşturulma Tarihi Şubat 25, 2021 1521Türkçede pek çok kelimede farklı ses olayları oluşmaktadır. Ünlü aşınması bunlardan birisidir. Dilimizde ünlü aşınmasına uğramış pek çok cümle yer almaktadır. Gündelik yaşamda çok sık kullandığımız bu kelimelerde b dilbilgisi kuralı ile çok sık karşılaşabiliriz. Peki ünlü aşınması nedir? Ünlü aşınması örnek cümleler, sorular ve konu anlatımını sizlere detaylıca aşınması dilimizde pek çok kelimede rastladığımız ses olaylarından birisidir. Ünlü aşınmasının diğer bir adı ise ünlü birleşmesi olmaktadır. Ünlü aşınması ile pek çok kelimede rastlamak mümkündür. Bu nedenle ünlü aşınmasının ne anlama geldiğini öğrenmek kelimeleri doğru kullanabilmek için büyük önem taşımaktadır. Ünlü Aşınması Nedir?Türkçede dil bilgisi kuralları içerisinde bulunan kurallardan birisi de ünlü aşınmasıdır. Türkçede genel olarak iki tane ünlü harf yan yana gelememektedir. İki ünlünün yan yana gelmesi durumunda genel olarak kelimenin anlam bütünlüğünde bozulmalar oluşur. Bu nedenle okunuş açısından d büyük sorun yaratır. Bu kelimelerde meydana gelen ünlü düşmesine ünlü aşınması denilmektedir. Diğer bir ifade ile kelimede iki ünlüden birinin düşmesi üzerinden ünlü aşınması oluşmaktadır şeklinde ifade edilir. Günümüzde ünlü aşınması ile Türkçeye yerleşmiş olan kelimeler eski yıllarda ilk halleri üzerinden iki farklı kelime olarak değerlendirilmektedir. Fakat günümüz Türkçesinde daha etkili ve akıcı bir şekilde konuşma elde edebilmek için bazı kelimelerde ünlü aşınması oluşmuştur. Ünlü aşınması üzerinden pek çok örnek vermek mümkündür. Günümüzde bu örnekler pek çok kez gündelik yaşamda da kullanılmaktadır. Ünlü Aşınması Konu Anlatımı Türkçede kullanılan kelimelerden bazıları iki ayrı kelime üzerine birleşmiş şekilde oluşmaktadır. Bu kelimelerde bu durum genellikle bilinmemektedir. Fakat bu kelimelerin birleşiminde aslında köken olarak ünlü aşınması bulunmaktadır. Ünlü birleşmesi olarak da bilinen ünlü aşınması iki ayrı kelimenin bir araya gelmesi ile ünlü aşınma kuralına uygun bir şekilde cümle oluşturma halidir. Ünlü aşınması özellikle Türkçenin anlam bütünlüğünün bozulmaması ve daha akıcı bir şekilde kullanılması için çok önemlidir. Ünlü Aşınması Örnekler Türkçede yer alan dilbilgisi kurallarından birisi ünlü aşınmasıdır. Ünlü aşınması kuralı dilimizde bulunan kelimeleri cümle içerisinde daha etkili bir şekilde ifade edebilmek için bulunur. Ünlü aşınması ile ilgili örnek cümleler şu şekilde ifade edilebilir - Kahve + altı Kahvaltı - Ne + asıl Nasıl - Cuma + ertesi Cumartesi - Sütlü + aş Sütlaç - Şu + arada Şurada Bu kelimeler ünlü aşınmasına uğramış olan kelimelerdir. Özellikle eğitim alan öğrencilerin dilbilgisi kuralları arasında en merak ettiği kural ünlü aşınmasıdır. Bu kelimeler dilimizde popüler olarak kullanılan ve Türkçe içerisinde yerleşmiş kelimeler olmaktadır. Böylece ünlü aşınması ile b kelimeler daha kolay cümle kurulabilmekte ve anlatılacak olan konu karşı tarafa daha kolay aktarılabilmektedir. Ünlü Aşınması Örnek Cümleler Türkçe dilinde iki ünlünün yan yana gelememesi sebebiyle ünlü aşınması oluşmaktadır. Buna uygun örnek cümleler şu şekilde verilebilir - Kaynanam bugün bize geldi Bu cümlede yer alan kaynana kelimesi ünlü aşınmasına uğramıştır. Kelimenin kökeni kayın + ana şeklinde olmaktadır. Fakat ünlü aşınması ile kelime kaynana şekline dönüşmüştür. Ünlü Aşınması Örnek Sorular ve Cevapları Ünlü aşınması konusuna bir örnek soru ile daha net anlamak mümkündür. Ünlü aşınması ile ilgili soru ve cevap şu şekildedir Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ünlü aşınması söz konusudur. 1 Sokakta çok gürültü var 2 Pazartesi günü doktordan randevu aldım Cevap Birinci cümlede ünlü aşınması değil ünsüz sertleşmesi bulunmaktadır. Fakat ikinci cümlede pazartesi kelimesinde ünlü aşınması bulunmaktadır. Kelime pazar + ertesi şeklinde oluşmuş ve ünlü aşınmasına uğrayarak pazartesi şekilde kullanılmıştır. SES OLAYLARI a. Ünsüz BenzeşmesiSertleşmesi – Ünsüz Uyumu Sonunda f,s,t,k,ç,ş, h,p ünsüzleri bulunan kelimeler “c,d,g” yle başlayan bir ek aldığı zaman ekin başındaki yumuşak ünsüzler sertleşerek “ç,t,k” olur. sınıf-da değil sınıfta Türk- ce → Türkçe at-gı değil atkı çiçek- ci değil çiçekçi 1905’te, * Ünsüz benzeşmesi yabancı dillerden dilimize giren bazı yabancı sözcükler ile birleşik sözcüklerde aranmaz. İstikbâl, mahdut, makbul, işgal, meşgul ile akbaba, kurtdereli, üçgen, Akdeniz, kırkbayır vb. b. Sert Ünsüzlerin Yumuşaması Ünsüz Değişimi Sözcük sonlarındaki sert ünsüzler ç, k, p, t sesli harfle başlayan bir ek aldıklarında yumuşarlar ç – c ; k – ğ ; p – b ; t – d olur. Bu kurala sert ünsüzlerin yumuşaması denir. ağaç – ağacı ekmek – ekmeği söğüt – söğüde kitap – kitaba vb. * Tek heceli sözcükler ile yabancı dillerden dilimize giren bazı sözcükler bu kurala uymaz. iç- içi ; ok- oku; kırk- kırkı; kata - kata; yat - yatı vb. gayret - gayreti; ehemmiyet- ehemmiyeti vb. hukuk - hukuku ; millet- milleti vb. c. Ünlü türemesi * -cık / -cik eki alan bazı kelimelerde araya bir ünlünün girdiği görülür Bir-cik→biricik, az-cık→azıcık, genç-cik → gencecik, dar-cık→daracık… * Pekiştirilmiş bazı kelimelerde de ünlü türemesi olabilir Yalnız → yapayalnız, çevre → çepeçevre, gündüz → güpegündüz, düz → düpedüz, çıplak →çırılçıplak d. Ünsüz türemesi *Bazı birleşik fiillerin oluşumunda ünsüz türemesi görülür Af etmek – affetmek his etmek – hissetmek *Bazı sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcüklerde aynı türeme ortaya çıkar. Örnek af-ı = affı had-i = haddi hak-ı=hakkı *Ünlüyle biten sözcüklere, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana gelemeyeceği için bu ünlülerin arasına “y,ş,s,n” ünsüzlerinden uygun olan biri gelir. Bu ünsüz türemesine kaynaştırma da denir. Örnek oku-y-an okuyan baba-s-ı babası yedi-ş-er yedişer elma-n-ın elmanın e. Ünlü Düşmesi * İki heceli olan kimi sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerinde bulunan ünlüyü düşürürler. Omuz - um = omzum oğul - u = oğlu * Baz birleşik fiillerin oluşumunda ünlü düşmesi olur Kahır olmak =Kahrolmak Sabır etmek= Sabretmek * Bazı sözcükler yapım eki alırken ünlü düşmesi olur İleri – le – mek =ilerlemek koku – la – mak=koklamak f. Ünsüz Düşmesi * -cek ,-cak küçültme eki alan bazı kelimelerde olur Küçük-cük=küçücük minik-cik=minicik * Bazı sözcükler yapım eki alırken ünsüz düşmesi olur Yüksek-l-mek=yükselmek Alçak-l-mak=alçalmak g. Ünlü Daralması * Fiillerin sonlarında bulunan geniş ünlüler a, e “-yor” ekinin darlaştırıcı özelliğinden dolayı daralarak, ı, i, u, ü dar ünlülerine dönüşür. Buna ünlü daralması denir. bekl-e-yor > bekl-i-yor kalm-a-yor > kalm-ı-yor özl-e-yor > özl-ü-yor soll-a-yor > soll-u-yor *Tek heceli olan “de- ,ye-“ fiillerinde de darlaşma görülmektedir De-y-en=diyen ye-yor=yiyor De-y-erek=diyerek ye-y-en=yiyen Türkçenin başlıca ses özellikleri şunlardır 1. Türkçe sözcükler büyük ve küçük ünlü uyumuna uyar. Ancak bu kurala uymayan çok az sayıda sözcük ve ekler vardır. 2. Türkçe sözcüklerde ilk heceden sonra ikinci üçüncü hecelerde o, ö ünlüsü bulunmaz. Bulunan sözcükler Türkçe değildir. Atom, horoz, radyo vb. 3. Türkçede uzun ünlü yoktur, âlim, nâzım, âşık gibi sözcükler Türkçe değildir. 4. İki ünlü yan yana gelmez. İki ünlü yan yana geliyorsa araya bir kaynaştırma sesi harfi girer. Oku-y-an, bağla-n-acak, masa-s-ı vb. İki ünlü yan yana bulunan saat, şair, şiir, fiil, muayene, reis, maalesef vb. Türkçe değildir. 5. Türkçe sözcüklerde f, h, j sesi yoktur. Mahkeme, tüfek, jilet, jandarma, ajanda, vb. Ancak tabiat taklidi seslerden oluşan sözcükler bu kuralın dışındadır. Fısıldamak, of, vb. 6. Türkçede c, ğ, l, m, n, r, v, z sesleri sözcüğün başında bulunmaz. Yani bu seslerle başlayan sözcükler Türkçe değildir. Cami, lâle, marul, nane, raf, vazife, zerdali vb. 7. Sözcük sonunda b, d, c, g sesleri bulunmaz. Kitab, derd, ilac, vb. Bu seslerle biten sözcükler kitap, dert, ilaç biçi- minde söylenir. 8. Sözcüğün başında iki ünsüz yan yana bulunmaz. Bulunanlar Türkçe değildir. Plan, kredi, tren. 9. Sözcüğün sonunda üç ünsüz ses yan yana bulunmaz. Bulunanlar Türkçe değildir. Sfenks, kontr 10. Sözcük kökünde aynı cinsten iki ünsüz yan yana bulunmaz. Millet, hürriyet, tasavvur, hassas vb. Türkçe değildir.

ses olayları ile ilgili örnek cümleler